Mae arddangosfa pen bwrdd y ffermwr yn adlewyrchu’r hyn sydd i’w weld ar fyrddau cegin ac mewn swyddfeydd ffermydd ledled Cymru, wrth i filoedd o deuluoedd fferm geisio ymdopi â mynydd o bolisïau a rheoliadau.
Gyda’i gilydd, mae’r gwaith papur sy’n ymwneud â’r polisïau a’r rheoliadau y mae’r rhan fwyaf o ffermwyr yn gorfod cydymffurfio â nhw, megis y Cynllun Ffermio Cynaliadwy (CFfC), cofnodion da byw a phlaladdwyr, rheolau iechyd anifeiliaid, ansawdd dŵr ac eithriadau gwastraff, yn cynnwys dros 4,000 o dudalennau A4. Pe bai’r tudalennau hynny’n cael eu gosod ben wrth ben, byddent yn ymestyn ddwywaith a hanner o amgylch prif gylch y Sioe Frenhinol.
Y mis diwethaf, comisiynodd Llywodraeth newydd Cymru adolygiad annibynnol o’r baich rheoleiddio sy’n effeithio ar fusnesau ffermio Cymru, a fydd yn cael ei gynnal gan y ffermwr uchel ei barch o Aberhonddu, John Davies. Croesawodd NFU Cymru y cyhoeddiad hwnnw, ac mae arddangosfa bwrdd cegin yr undeb yn y Sioe Frenhinol yn pwysleisio ymhellach pam bod yr adolygiad hwn mor bwysig.
Dywedodd Llywydd NFU Cymru, Abi Reader: “Wrth fwrdd y gegin mae curiad calon y fferm deuluol yng Nghymru.
Nid yn unig dyma’r man lle caiff bwyd blasus ei weini bob dydd, ond hefyd lle mae’r teulu’n dod at ei gilydd i drafod gwaith bob dydd ac i drosglwyddo gwybodaeth rhwng y cenedlaethau, gan gytuno ar gynlluniau a dyheadau ar gyfer y dyfodol. Mae’n fan ar gyfer chwerthin a dagrau, yn fan lle mae sioeau lleol yn cael eu trefnu a phantomeimiau CFfI yn cael eu hysgrifennu. I lawer, dyma hefyd swyddfa’r fferm.
Ond mae baich rheoleiddio yn pwyso’n drwm ar y bwrdd cegin hwnnw. Drwy gydol y Sioe Frenhinol, byddwn yn arddangos bwrdd cegin tŷ fferm nodweddiadol gyda chasgliad o’r canllawiau a’r gofynion cadw cofnodion y mae teulu ffermio yn gorfod eu deall er mwyn cydymffurfio â pholisïau a rheoliadau’r llywodraeth.
“Mae dogfennau sy’n ymwneud â’r CFfC, sydd ar ei ben ei hun yn cyfrif am 1,000 o dudalennau, ynghyd â chanllawiau a chofnodion eraill megis cofnodion da byw a phlaladdwyr, rheolau iechyd anifeiliaid, llyfrau gwaith ansawdd dŵr ac eithriadau gwastraff, yn dod i gyfanswm o dros 4,000 o dudalennau.
Pe bai’r 4,000 o dudalennau hynny’n cael eu gosod ben wrth ben, byddent yn ymestyn ddwywaith a hanner o amgylch prif gylch y Sioe Frenhinol, ac mae amcangyfrif ceidwadol yn awgrymu y byddai eu darllen yn cymryd dros 100 awr.
Nid ydym hyd yn oed wedi ystyried y wybodaeth ychwanegol sy’n ofynnol i’r rhai sy’n dymuno ymuno â haenau dewisol a chydweithredol y CFfC, na’r gwaith papur sy’n gysylltiedig â gweithgareddau gwirfoddol ychwanegol megis Sicrwydd Fferm neu gytundebau’r gadwyn gyflenwi. Nid yw’r ffigur hwn ychwaith yn cynnwys gwaith sy’n ymwneud â CThEF na’r gweithgareddau sy’n gysylltiedig â rhedeg busnes ariannol.
“Mae’n rhaid cyflawni hyn oll ochr yn ochr â gofalu am y cnydau a’r da byw ar y fferm, eu rheoli, a chynnal a gwella’r amgylchedd a ffermir.
“Rwyf am fod yn glir, mae gan reoleiddio rôl hanfodol wrth gynnal y safonau uchel sy’n allweddol i sicrhau hyder defnyddwyr ac i werthu ein cynnyrch mewn marchnadoedd gartref a thramor. Rydym yn derbyn bod yn rhaid i’n busnesau gydymffurfio â rhai amodau a bod yn destun archwiliadau yn gyfnewid am gymorth gan y llywodraeth.
Ond rhaid i’r rheolau hyn hefyd fod yn gymesur, yn ymarferol ac yn gydlynol. Mae maint a chymhlethdod y rheolau presennol yn rhoi pwysau anghynaladwy ar fusnesau ffermio.
“Yn y byd ar-lein hwn, mae’n rhy hawdd yn aml paratoi a chyhoeddi dogfennau heb ystyried sut y byddant yn edrych ar bapur, neu effaith gronnol yr holl ddogfennau hyn.
Gadewch inni beidio ag anghofio bod angen i’n teuluoedd ffermio ddarllen a deall yr holl ganllawiau, rheolau a rheoliadau hyn. Mae’n rhaid iddynt wneud hynny er mwyn cynnal y cofnodion sy’n ofynnol gan ddeddfwriaeth, ffermio yn unol â’r canllawiau, sicrhau na chaiff eu ceisiadau eu gwrthod, a gobeithio y byddant yn cydymffurfio yn llwyr pan fydd yr arolygydd yn cyrraedd.
Os bydd camgymeriad bach mewn cofnodion neu gydymffurfiaeth, gellir bod yn sicr y cyfeirir at frawddeg benodol mewn un o’r 4,000 o dudalennau hynny, a gall y ffermwr wynebu’r embaras o dderbyn llythyr rhybuddio ar y gorau, neu sancsiwn ariannol llym yn fwy tebygol.
“Tra bod yn rhaid i’r ffermwr feddu ar ddealltwriaeth lawn o’r holl bolisïau a rheoliadau amrywiol hyn, nid oes unrhyw arolygydd nac asiantaeth unigol sy’n gallu archwilio’r holl fferm. Yn lle hynny, mae angen nifer o adrannau’r llywodraeth ac asiantaethau rheoleiddio i wirio cydymffurfiaeth.
“Y mis diwethaf croesawom gyhoeddiad Gweinidog y Cabinet y byddai John Davies yn arwain adolygiad annibynnol i archwilio’r baich biwrocrataidd ar fusnesau ffermio Cymru. Roedd yr adolygiad hwn yn un o ofynion allweddol maniffesto etholiadol NFU Cymru, ‘Tyfu Ymlaen’, ac yn un o’r ymrwymiadau a wnaed gan Blaid Cymru yn ystod ei 100 diwrnod cyntaf mewn Llywodraeth.
“Rhaid i’r adolygiad hwn ganolbwyntio ar symleiddio’r gofynion ar y fferm, lleihau dyblygu, gwella eglurder a sicrhau bod gweithredu polisïau yn ymarferol ac yn gyflawnadwy i fusnesau ffermio ar lawr gwlad.
“Mae NFU Cymru wedi ymrwymo i weithio’n gadarnhaol ac yn adeiladol gyda’r adolygiad annibynnol er mwyn sicrhau’r newid y mae’r bwrdd cegin hwn yn ei ddangos mor glir ei fod ei angen.”